ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΣΠΑΘΑΡΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΚΙΩΝ

της Μαρίας Σαντιξή 

253-karagiozis.jpgΜε ρίζες που χάνονται στα βάθη της Ανατολής αλλά και στην Ελληνική αρχαιότητα ο Καραγκιόζης πολιτικογραφήθηκε Έλληνας εκφράζοντας την λαϊκή συνείδηση. Ο Καραγκιόζης συγκινεί και γοητεύει, κατατρεγμένος, πάμπτωχος, αλλά παράλληλα παράδοξα αξιοπρεπής όπως ο Ελληνικός Λαός.
Ο Ευγένιος Σπαθάρης ο Καραγκιοζοπαίχτης που ταξίδευε τις γειτονιές στο όνειρο. Έδινε παραστάσεις κοινωνικές λαογραφικές, ηρωικές, κωμωδίες που γέμιζαν τους ήχους της βραδιάς.
Ο άνθρωπος που με ταχύτητα και μαεστρία άλλαζε ύφη και ηχοχρώματα με φωνή επίσημη για τους Πασάδες, τους Βεζύρηδες και τους Καπεταναίους. Με τρεμουλιαστή φωνή για τις γυναίκες, με παλικαρίσια (ρουμελιώτικα) για τον μπάρμπα Γιώργο, με ζακυνθινά για τον Νιόνιο και ταυτόχρονα με μεγάλη μαεστρία συντόνιζε τον λόγο με τον ρυθμό της μουσικής και την κίνηση.
Μάστορας του Λαϊκού Θεάτρου Σκιών που η τέχνη του εκπέμπει ενέργεια, ζωή.
«Οι φωνές του Καραγκιόζη όλη η νοστιμάδα της Ελληνικής φυλής εκφρασμένη με ήχους. Είχε δηλώσει ο Γιάννης Τσαρούχης.
Ο Λάμπρος Λιάβας, Διευθυντής του Μουσείου Λαϊκών Οργάνων σε μια συνέντευξη του στη Καθημερινή το 1999 είχε χαρακτηρίσει το θέατρο Σκιών σαν την «Αγία Τριάδα». Λόγος Μουσική Κίνηση.
Κάθε παράσταση την παρομοιάζει σαν μορφή όπερας όπου η μουσική και ο χορός παίζουν τον πρώτο ρόλο. Η μουσική και ο χορός δίνουν το σύνθημα αρχής και τέλους. Ο Καραγκιόζης σύμβολο του γλεντιού και του ξεφαντώματος, διέξοδος στη πείνα και στα βάσανα.
Θα φάμε θα πιούμε και νηστικοί θα κοιμηθούμε.
Οι μνήμες από τον Καραγκιόζη πολλές και τρυφερές. Έχω φτιάξει και εγώ μαζί με άλλα παιδιά φιγούρες ολόκληρου του θιάσου με οδηγό τις τυπωμένες μορφές του. Μοιράστηκα τους ρόλους της παράστασης. Ο πρόχειρος μπερντές, το τεντωμένο σεντόνι, η λάμπα, όλα αυτά μια γλυκιά ανάμνηση.
Ο μπερντές έδειχνε επαγγέλματα.
Ο μπάρμπα Γιώργος, ο λεβέντης κτηνοτρόφος, ο απροσάρμοστος επαρχιώτης που συμπεριφέρεται «βλάχικα», στη παλαιότερη πρωτεύουσα του κόσμου και τους κατοίκους της.
Ο Σταύρακας, καρικατούρα του μάγκα του υποκόσμου.
Ο Μορφονιός, το βουτυρόπαιδο από το Κολωνάκι, που θεωρεί τον εαυτό του ακαταμάχητο γόη.
Ο Καραγκιόζης η ακαλαίσθητη φιγούρα, ο καραφλός, ξυπόλητος καμπούρης που κάνει μικρούς και μεγάλους να ξεχνιούνται, που βρίσκεται πάντα στο κέντρο των γεγονότων και χωρίς αυτόν δεν γίνεται τίποτα. Ο Καραγκιόζης έχει πάντα δίκιο. Μόλις εμφανιστεί όλα πραγματοποιούνται. Κάθε εμφάνισή του είναι νίκη της ζωής πάνω σε πράγματα, σχήματα γεγονότα. Ο Καραγκιόζης δεν είναι ένας, ούτε πολλοί αλλά είναι όλοι.
Ο πολυτεχνίτης, και ερημοσπίτης, ο πρωταγωνιστής του θεάτρου Σκιών, ο κοντόσωμος, φαλακρός καμπούρης με το χαμηλό μέτωπο και την ανοικονόμητη μύτη με τα δυσανάλογα χέρια και τα ξυπόλητα πόδια, με τη σκέψη του μόνιμα στο πρόβλημα της πείνας του και με μια χλευαστική στάση απέναντι στη κοινωνία των χορτάτων.
Το θέατρο Σκιών δέχεται πολλούς επισκέπτες ανάμεσα τους και ξένοι που έχουν εκτιμήσει την προσφορά του.
Ο Ευγένιος Σπάθάρης ταξίδεψε τον Καραγκιόζη σε όλες τις γωνίες του κόσμου, έκανε το ξένο κοινό να τον αγκαλιάσει και να τον θαυμάσει Συνεργάστηκε με μια πλειάδα καλλιτεχνών από το τραγούδι (όπως με τον Διονύση Σαββόπουλο), το Θέατρο συμμετοχή σε ανέβασμα της αριστοφανικής κωμωδίας Πλούτος,  στην Επίδαυρο, «Μέγα Αλέξανδρος» το «Μεγάλο μας Τσίρκο».
Σήμερα χάρη και στη βοήθεια του Δήμου Αμαρουσίου, εξασφαλίστηκε στέγη για τις 1000 και πλέον πανέμορφες φιγούρες του, ένα πολύτιμο κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς που οφείλουμε όλοι να την διαφυλάξουμε γιατί ο Καραγκιόζης καθρεπτίζει την Ελληνική ψυχή και την Λεβεντιά της.
Από το Σπαθάρειο Μουσείο κυκλοφορεί ημερολόγιο με μορφές διάσημων καραγκιοζοπαιχτών φιλοτεχνημένο από τον ίδιο τον δάσκαλο. Μέσα από αυτό μαθαίνει κανείς για το θέατρο Σκιών και τη λαϊκή τέχνη από την αυτοβιογραφία του Σωτήρη Σπαθάρη του πρώτου μελετητή της ιστορίας του Έλληνα Καραγκιόζη.
Επισκέφτηκα το παλάτι του Καραγκιόζη, το Σπαθάρειο Μουσείο, στο Μαρούσι καθώς ο Δάσκαλος Ευγένιος Σπαθάρης είχε άμεσα ανταποκριθεί στην επιθυμία μου να τον γνωρίσω.
Οι πόρτες του μουσείου ανοιχτές για όλους μικρούς και  μεγάλους, άνδρες και γυναίκες.

Καλώς ορίσατε στο Σπαθάρειο Μουσείο
Έργο ζωής του κ. Σπαθάρη, που πήρε σάρκα και οστά με τη πολύτιμη βοήθεια πρώτα απ΄ όλα της συζύγου του, κάποιων φίλων και ορισμένων δημοτικών Συμβούλων επί Δημαρχίας Τζανίκου.
Ο Ευγένιος Σπαθάρης, ο λαϊκός καλλιτέχνης γεννήθηκε στη Κηφισιά και το χειμώνα του 42 ξεκίνησε τη καριέρα του στο μπερντέ.

– Αγαπήσαμε το θέατρο Σκιών μέσα από τη δική σας παρουσία. Πόσα χρόνια ασχολείστε και τι είναι αυτό που σας οδήγησε σε αυτή τη μορφή θεάτρου;
«Μεγάλωσα κοντά στον πατέρα μου Σωτήρη Σπαθάρη, που αγαπούσε πολύ τον Καραγκιόζη. Εκείνος βέβαια δεν ήθελε να γίνω καραγκιοζοπαίχτης αλλά αρχιτέκτονας. Μάταια. Το ΄42 ξεκίνησα τη καριέρα μου, ακριβώς στο ίδιο σημείο που είμαστε τώρα, απέναντι στου Χαϊμαντά το ξενοδοχείο.
Αφοσιώθηκα στον Καραγκιόζη και έτσι ήρθε η αγάπη του κόσμου και προς εμένα και προς τον καραγκιόζη.
Αυτή η φιγούρα, ο Καραγκιόζης είναι ο Ελληνικός λαός με όλα του τα τερτίπια, ο ειρηνόφιλος, ο πειναλέος, αυτός που κλέβει μόνο, για να ζήσει τα παιδιά του κ.ο.κ»

– Δάσκαλε, όταν τον ακουμπούσατε στον μπερτέ έπαιρνε σάρκα και οστά με μια μοναδική μαστοριά. Πως νοιώθατε πίσω από τον μπερντέ όλα αυτά τα χρόνια; Τι συμβόλιζε για σας ο Καραγκιόζης; Πως διαμορφώνατε την παράσταση, εσείς που έχετε δώσει παραστάσεις σε όλο τον κόσμο;
« Όλοι έχουν ζήσει με τον δικό μου Καραγκιόζη. Ο κόσμος ήθελε να γελάσει και αυτό του προσέφερα, χωρίς ποτέ να αισχρολογώ. Το κοινό δεχόταν τον Καραγκιόζη σαν αληθινό γιατί μιλούσε τη γλώσσα της καρδιάς του. Γελούσε με την καρδιά του. Ήταν σαν πανηγύρι.
Αν υπάρχει Καραγκιόζης υπάρχει εξαιτίας μου. Η γυναίκα μου ποτέ δεν είχε βγει στη σκηνή, καθόταν έξω και αφουγκραζόταν το κοινό και άκουγε την κριτική. Η παράσταση εξαρτιόταν από το κοινό που ήταν έξω. Ο μορφωμένος ο αμόρφωτος ο διανοούμενος κάθε παράσταση είχε τον δικό της κόσμο. Το αυτί μας ήταν έξω, να ακούσουμε την διάθεση την κριτική και την ανταπόκριση και έτσι προσαρμόζαμε τους στίχους ανάλογα με τα πρόσφατα γεγονότα ώστε το κείμενο να είναι ζωντανό και επίκαιρο».

– Γιατί πάντα η Καλύβα και το μαγαλόπρεπο Σεράϊ είναι μικρά σε αντίθεση με τον φαλακρό, ξυπόλητο Καμπούρη; Πως πλέκατε το κείμενο ώστε ο Καραγκιόζης να βρίσκεται πάντα στο επίκεντρο των γεγονότων;
«Στόχος μου μεταξύ των άλλων ήταν μέσω του Καραγκιόζη να παραδώσω μαθήματα Ιστορίας στον αγράμματο Ελληνικό λαό, εκεί πάντα εύρισκα ένα τρόπο να συμμετέχει και ο Καραγκιόζης, να ανακατεύεται δίχως να χαλάει την υπόλοιπη ροή της ιστορίας.
Ο Καραγκιόζης ήταν πάντα μεγάλος γιατί έδειχνε την δύναμη του ανθρώπου, του εργάτη του λαού που μόλις εμφανίζονταν όλα μπορούσαν να συμβούν χωρίς περιορισμούς».

– Υπάρχουν σήμερα Καραγκιοζοπαίχτες;
«Υπάρχουν καλλιτέχνες που συνεχίζουν την παράδοση. Πρέπει όμως να αλληλοστηρίζονται  και να είναι αγαπημένοι γιατί οι δυσκολίες είναι πολλές και διαφορετικές. Ο Καραγκιόζης χρειάζεται βοήθεια αλλά και σεβασμό. Εύχομαι σε όλους να ξεπεράσουν τις αναποδιές και τις δυσκολίες όπως ο Καραγκιόζης».
«Εξαιρετική η συμμετοχή του στο τομέα της Μουσικής όπου η φωνή του ταυτισμένη με τον αγαπημένο ήρωα, αντηχεί παντού μεταφέρεται, μέσα από αόρατους δρόμους, του πάθους από μύστη σε μύστη ώσπου, φτάνει στον Μίμαρο, και περνάει στο Μόλλα και από τον Μόλλα πάει στον Χαρίδημο και από τον Χαρίδημο στον Σπαθάρη ώσπου παίρνει σβάρνα τα χωριά και φτάνει στο Μέγα Γιαραμούκη»

Μενέλαος Λουντέμης

1 ΣΧΟΛΙΟ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.