ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΟΥΣΤΑΚΗ

Για πολύ καιρό με έχει απασχολήσει το θέμα της βίαιης συμπεριφοράς κάποιων ατόμων, τα οποία στην καθημερινότητά τους είναι ή δείχνουν πράοι, και τίποτα δεν μαρτυρά  ότι αυτά τα «αρνιά» μπορούν να μετατραπούν σε τέρατα, κάτω από ορισμένες συνθήκες.

Στη μεταπολίτευση, κατά την διάρκεια της «Δίκης των βασανιστών», κυρίως του ΕΑΤ-ΕΣΑ και της «Μπουμπουλίνας», εκτός των άλλων, βγήκαν στην επιφάνεια οι προσωπικότητες αυτών των σκληρών υπανθρώπων.

Κάποιοι απ’ αυτούς, ζούσαν κάτω από συνθήκες καταπίεσης στην οικογένειά τους, όπου καμία εξουσία δεν τους αναλογούσε. Αυτό το έλλειμμα στη προσωπικότητά τους, το αποκαθιστούσαν όταν «έπιαναν δουλειά» με τους κρατούμενους. Τότε η προσωπική τους καταπίεση μετατρεπόταν σε σκληρά βασανιστήρια, σε βάρος εκείνων που μπορούσαν να εξουσιάσουν. Γίνονταν αφέντες, με δικαίωμα ζωής ή θανάτου στους κρατούμενους, που τους δημιουργούσε την ψευδαίσθηση της κυριαρχίας του εγώ τους.

Για αυτή την παράδοξη συμπεριφορά κάποιων ανθρώπων, που ήταν υποδειγματικά μέλη της κοινωνίας και κατάφεραν να μεταμορφωθούν σε τέρατα, ασχολήθηκαν καθηγητές του Πανεπιστημίου Στάνφορντ στις ΗΠΑ, το 1971.

Προς τούτο δημιούργησαν μια προσομοίωση φυλακής στα υπόγεια του Τμήματος της Ψυχολογίας. Επέλεξαν 12 φοιτητές για κρατούμενους και 12 φοιτητές για δεσμοφύλακες, χωρίς κανένα ιδιαίτερο κριτήριο. Όλοι ανήκαν στη μεσαία τάξη, είχαν καλή ανατροφή και πίστευαν σε ηθικές αξίες. Το πείραμα προέβλεπε ότι για δυο εβδομάδες θα δινόταν στους «φύλακες» απόλυτη εξουσία επί των «φυλακισμένων».

Στο τέλος της πρώτης εβδομάδας αναγκάστηκαν να διακόψουν το πείραμα, επειδή οι «δεσμοφύλακες» άρχισαν να παρουσιάζουν ολοένα και πιο σαδιστική συμπεριφορά, αφύσικα σκληρή και ικανοί για κάθε βαρβαρότητα.

Μέχρι σήμερα  30 χρόνια μετά και οι δύο ομάδες, που πήραν μέρος στο πείραμα, βρίσκονται υπό ψυχολογική παρακολούθηση. Ο καθηγητής που ενεπνεύσθη το πείραμα Φιλίπ Ζιμπάρντο, όταν είδε τις φωτογραφίες από την Ιρακινή φυλακή ΄Αμπου Γκράμπ, δήλωσε ότι: «Δεν με εξέπλησσαν οι φωτογραφίες. Δεν πρόκειται για μερικά σάπια μήλα που τοποθετήθηκαν σ’ ένα καλάθι μαζί με φρέσκα φρούτα, αλλά ακριβώς το αντίθετο. Καλόκαρδοι άνθρωποι, όταν βρεθούν μπροστά στη δυνατότητα της απόλυτης εξουσίας, χάνουν οποιοδήποτε αίσθημα ορίου και αφήνουν τα πρωτόγονα ένστικτά τους να εκδηλωθούν».

Ακόμη μια μελέτη με ένα ενδιαφέρον πείραμα πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο Γέηλ, που αφορούσε στις «Τεχνικές Τιμωρίας».

Μερικοί φοιτητές τοποθετήθηκαν από τη μια πλευρά ενός τζαμιού με ένα μηχάνημα ηλεκτροσόκ, και από την άλλη ένας φοιτητής, ο οποίος έπρεπε να απαντήσει σωστά σε κάποιες ερωτήσεις. Κάθε φορά που έκανε λάθος, ο πρώτος φοιτητής έπρεπε να του κάνει ηλεκτροσόκ, αυξάνοντας σταδιακά την ηλεκτρική τάση, παρ’ όλο που γνώριζε, ότι μετά από κάποιο όριο θα μπορούσε να σκοτώσει τον συμφοιτητή του.

Ευτυχώς που το μηχάνημα ήταν ψεύτικο και ο φοιτητής, ηθοποιός, γεγονός που οι ίδιοι οι σπουδαστές δεν το γνώριζαν.

Τα αποτελέσματα του πειράματος ήταν ανατριχιαστικά, το 65% των «φοιτητών-ανακριτών» έφτασε στο όριο της θανατηφόρας δόσης.

Και από τα δυο πειράματα συνάγεται, ότι όταν βρισκόμαστε σε κατάσταση, που μας επιτρέπει να έχουμε τον πλήρη έλεγχο ενός άλλου ανθρώπου, κανένας δεν μπορεί με βεβαιότητα να δηλώσει, ότι δεν θα υπερβεί τα όρια.

Κάποιοι θα θυμούνται τα «καψόνια» στο στρατό και κάποιοι ακόμη μπορεί να είναι και οι ίδιοι θύματα ή θύτες αυτής της βάρβαρης συνήθειας, που ευτυχώς έχει σταματήσει εδώ και λίγα χρόνια.

Ενώ επικρατούσε αυτό το θέατρο του παραλόγου και όπου οι «αρχηγοί» των τάξεων ήταν οι «Θεοί» που στο έλεός τους είχαν όλους τους άλλους και όλοι οι τελειόφοιτοι τους υπόλοιπους, κανείς δεν τολμούσε να μιλήσει ή να διαμαρτυρηθεί. Μια περίεργη «ομερτά» επικρατούσε σε όλο αυτό το τελετουργικό.

Νέοι στρατιώτες πεθαίνανε για απροσδιόριστους και αδιαφανείς λόγους.

Δεν ήταν μόνο οι Στρατιωτικές Σχολές και οι Σχολές Εφέδρων Αξιωματικών, που παραδοσιακά και με μυστικότητα, είχαν καθιερώσει τα καψόνια, αλλά και στην εκπαίδευση των άλλων, των απλών στρατιωτών είχε επικρατήσει αυτή η τακτική, με αποτελέσματα πολλές φορές μη αναστρέψιμα.

Οι οικογένειες αυτών των παιδιών ποτέ δεν μάθαιναν την αλήθεια και τους λόγους που οδήγησαν στο «θανατηφόρο ατύχημα». Και, που να διαμαρτυρηθεί κανείς και, που να βρει την αλήθεια και το δίκιο του!

Κουκούλωναν το θέμα όπως-όπως με αληθοφανή στοιχεία, όμως με την αλήθεια θαμμένη, για την εξυπηρέτηση των ισχυρών, των ανευθυνοϋπεύθυνων άνανδρων και βολεμένων.

Το δίκιο και η αλήθεια πήγαινε αντάμα με τους πλούσιους και ισχυρούς, κανείς φτωχός δεν είχε ελπίδα. Άλλωστε, τα παιδιά του λαού υπηρετούσαν σ’ αυτές τις μονάδες.

Ευτυχώς αυτά σταμάτησαν πια! Ή όχι ; Μήπως υπάρχουν ακόμη κάποια, κάπου, για να μη ξεχνιόμαστε;

Κατά καιρούς στο παρελθόν, έχουν γραφεί διάφορες τέτοιες  περιπτώσεις, θυμάμαι ότι και στην Ερυθραία υπήρξαν ένα δυο τέτοια θύματα νέων παιδιών, που τότε σαν ψίθυρος σερνόταν, χωρίς να μπορεί κανείς να το βεβαιώσει, άλλωστε ήταν δύσκολες εποχές, τότε, που «όλα τά ’σκιαζε η φοβέρα».

«Ανεπανόρθωτα, δυστυχώς δεν υπάρχουν οι επιμέρους

μαρτυρίες, επαληθεύσεις προσώπων που ήταν εκεί». (1)

Κάποιοι άνθρωποι μετατρέπονται σε τέρατα όταν τους δοθεί εξουσία. Δυστυχώς αυτή είναι η ανθρώπινη φύση. Το κακό και το καλό βρίσκονται και συνυπάρχουν μέσα μας και αντιμάχονται ποιο θα επικρατήσει.

Εμείς, για να βοηθήσουμε το καλό στην επικράτησή του, πρέπει και οφείλουμε να διατηρήσουμε τον αυτοέλεγχό μας.

«Εάν υποχωρήσω στις παρορμήσεις του ενστίκτου και επιτεθώ, το «ζώο» μέσα μου θα νικήσει, εγώ όμως σαν άνθρωπος με φρόνημα ηθικό θα νικηθώ. Και αυτή η νίκη του «φυσικού», που με ταπεινώνει, δεν την θέλω» (2)

 

_____________

(1) Νάνος Βαλαωρίτης: «Προοίμιο» από τη ποιητική συλλογή «Η ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ Μ»

(2) Ευάγγελου Παπανούτσου «ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΠΥΓΜΗΣ»

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.