Σε εννέα χωριά της Απουλίας και πέντε της Καλαβρίας βρίσκεται μια Ελλάδα ξεχασμένη, με τη πιο γλυκιά, τη πιο τραγουδιστή γλώσσα που μιλήθηκε ποτέ, τα «γκρίκο» ή «γκρεκάνικα», ένα κράμα ελληνικών και ιταλικών.
Από έρευνα του Ευρωπαϊκού Γραφείου, για τις «λιγότερο χρησιμοποιούμενες γλώσσες» προκύπτει ότι περίπου 10 χιλιάδες άτομα μιλούν ακόμα αυτή τη διάλεκτο στα ελληνόφωνα χωριά των δύο αυτών περιοχών.
Ο μεγάλος γλωσσολόγος Γεώργιος Χατζιδάκις, «πατέρας της γλωσσικής επιστήμης στην Ελλάδα» έχοντας εντοπίσει κοινά στοιχεία ανάμεσα στη  δωρική  διάλεκτο  και στα γκρεκάνικα,   κατέληξε   στο   συμπέρασμα  της   γλωσσικής συνέχειας. Άλλοι συνάδελφοι του υποστηρίζουν τη βυζαντινή προέλευση των ελληνόφωνων και κάποιοι άλλοι ότι η αλήθεια βρίσκεται κάπου ανάμεσα δηλ?, υπήρχε ένας αρχικός πυρήνας, ο οποίος ενισχύθηκε στα βυζαντινά χρόνια. Σύμφωνα με αποδεκτές θεωρίες οι ελληνόφωνοι της Νότιας Ιταλίας, εγκαταστάθηκαν στη περιοχή τον 8ο π.χ. αιώνα. Σπουδαίες πόλεις, όπως ο Κρότωνας, το Ιππώνιο, η Σύβαρις, το Ρήγιο, οι Επιζεφύριοι Λοκροί κ.α γνώρισαν περιόδους πλούτου, ισχύος και άνθησης. Η Καλαβρία υπήρξε για περίπου χίλια χρόνια σημαντικό κέντρο του ελληνισμού.
Οι απόγονοι αυτών των πρώτων μεταναστών καταφέρνουν, έως σήμερα, να κρατήσουν ζωντανά κάποια στοιχεία που ορίζουν την ιδιαίτερη πολιτιστική ταυτότητα των Ελλήνων. Με ποιο τρόπο; Με ελληνικές επιγραφές στους δρόμους, τη γκρεκάνικη διάλεκτο, τα υπέροχα τραγούδια, τα οποία μεταδίδονται από γενιά σε γενιά, με συλλόγους, το Ινστιτούτο Ελληνοφώνων Σπουδών, διάφορες θεατρικές παραστάσεις κτλ.
Ο κίνδυνος ωστόσο της εξαφάνισης είναι υπαρκτός. Ο πληθυσμός στα ελληνόφωνα (Καλημέρα, Μορτάνο, Καστριανάτο, Γκαλλιτσιανό, Μπόβα, Ροκαφόρτε ντελ Γκρέκο κ.α) μειώνεται συνεχώς. Το επίσημο ελληνικό κράτος ύστερα από μια μακρά περίοδο αδιαφορίας για τα προβλήματα τους, άρχισε να δραστηριοποιείται. Τα  τελευταία χρόνια, σε ύστατη κινητοποίηση για τη διάσωση της γλώσσας. Το σύνολο όμως σχεδόν των νέων-δυστυχώς-μετακινείται από τα ορεινά χωριά, προς τα παράλια ή το Βορρά, στη προσπάθεια να αντιμετωπίσουν τη φτώχεια, στην αναζήτηση καλλίτερης ζωής… Τα γκρεκάνικα και οι παραδόσεις που διατηρήθηκαν για αιώνες, δεν πρέπει να χαθούν!
Ιδιαίτερα γνωστή και αγαπητή είναι η μουσική τους παράδοση.
Νανουρίσματα, μοιρολόγια, τραγούδια της δουλειάς, της αγάπης, της ξενιτειάς. Τραγουδιούνται με δύο αλλά και περισσότερες φωνές, με συνοδεία κιθάρας, ακορντεόν και διάφορων τοπικών οργάνων.
Συναρπαστικό το οδοιπορικό στη Μεγάλη Ελλάδα…
Ερευνητές ονομάζουν τους λιγοστούς ελληνόφωνους κατοίκους… «ανίψια του Ομήρου» και τους θεωρούν… αρχαιολογικά ίχνη μεγάλης αξίας.!
Οι προφορικές ελληνικές διάλεκτοι, που επιμένουν σε πείσμα του χρόνου να διατηρούνται, αποτελούν τα αδιάψευστα κριτήρια του ιστορικού μας βάθους και της συνεχούς ελληνικής πολιτιστικής παρουσίας στη Μεγάλη Ελλάδα, τη Μagna Grecia… της Νότιας Ιταλίας.
I glossama en ecchi na petheni. [H γλώσσα μου δεν αξίζει να πεθάνει.]
O pappumma viata mu leghi [Ο παππούς μου πάντα μου λέγει ]
ti sta keru dicatu [ότι στους καιρούς τούς δικούς του]
ti glossa ti eplatega [η γλώσσα που μιλούσαν]
ito viata to grecu. [ήτο πάντα ελληνική.]
Ce arte, lego ego: [και άρτι (αμέσως), λέγω εγώ:]
iati’ i guvernaturi [γιατί οι κυβερνώντες]
thelusi na chathi [θέλουσι να χαθεί]
i glossa tu grecani? [η γλώσσα του Ελληνα;]
Ecini fenonde manacho’ ste votazioni [Εκείνοι, φαίνονται (=αρχ. παρουσιάζονται) μονάχοι στις εκλογές]
ce ulli crazzondo fili ce cumparidi, [και όλοι κράζωνται φίλοι και γνωστοί (κουμπάροι<κόμβος= δεσμός/δέσιμο)]
podo’ ti tteglionni to bdomadi [κι όταν τελειώνει η εβδομάδα]
en agronizzu pleo canena. [δεν γνωρίζουν πλέον κανέναν.]
Afudatema esi cali’ christianima [Βοηθείστε μας (οφελήστε μας),εσείς καλοί μου χριστιανοί]
pu iste ode delemmeni [που είστε όλοι δουλεμμένοι (εξαπατημένοι/εκμεταλλευμένοι) ]
na some stili stin addi ghenia [να παραδώσουμε στύλη (πινάκιο γραφής) στην άλλη γενιά]
ti glossama ce ta pramata to pappumma. [τη γλώσσα μας και τα πράγματα του παππού μας.]

Mimma Nucera
Mare
Thalassa jomati zze ametetrista nera
thalassa, thalassa nera alatismena.
Paleo ce vinurghio dromo tus athropu,
pelago jomato azze sinoria.
Dromi pu den avleponde stavria,
palea azze chigliade zze chroni,
pu ta manacholica caravia
Zzilistrusi san da azzaria,
avlaconnonda ta galana nera
domina an din jennithi.
Esu ise to dromo ti ta efere ode,
den ezzerete pote, ta pappudia dicama,
ode, pu uo to imeno chorafi,
pu evalasi rize ce emanasi panta,
me tin glossa ti eferasi.

2 ΣΧΟΛΙΑ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.